Sekretarz generalny ONZ wzywa do zakazu autonomicznej broni AI

Sekretarz generalny ONZ António Guterres otworzył 6 lipca w Genewie pierwszy Globalny Dialog o Zarządzaniu Sztuczną Inteligencją, wykorzystując to forum do ponowienia apelu o międzynarodowy, prawnie wiążący zakaz śmiercionośnej autonomicznej broni. Nazwał takie systemy wprost "zabójczymi robotami".

To już nie pierwszy raz, gdy Guterres podnosi ten temat. W swojej Nowej Agendzie na rzecz Pokoju z 2023 roku wyznaczył rok 2026 jako termin zawarcia wiążącego traktatu w tej sprawie. Termin minął, negocjacje formalnie się nie rozpoczęły, a sekretarz generalny wykorzystał otwarcie nowego forum dialogu, by ponownie wywrzeć presję na państwa członkowskie.

Moim głównym zmartwieniem jest śmiercionośna autonomiczna broń. Nazwijmy ją tym, czym jest - zabójczymi robotami - António Guterres, sekretarz generalny ONZ

Maszyny wybierające i atakujące cel oraz odbierające życie bez ludzkiej kontroli i osądu są moralnie odrażające - António Guterres, sekretarz generalny ONZ

Podział wśród państw

Za prawnie wiążącym zakazem opowiada się już 127 państw, co pokazuje rosnące poparcie dla twardej regulacji tej technologii. Naprzeciw stoi jednak koalicja obejmująca Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Rosję i Izrael, które preferują niewiążące ramy etyczne zamiast twardego prawa międzynarodowego. To właśnie te kraje dysponują najbardziej zaawansowanymi programami zbrojeniowymi opartymi na AI, co czyni ich sprzeciw kluczową przeszkodą dla realnego traktatu.

Argumentacja obu stron jest przewidywalna. Zwolennicy zakazu, w tym panele naukowe doradzające ONZ, ostrzegają, że autonomiczna broń może prowadzić do niekontrolowanej eskalacji konfliktów i obniżać próg decyzji o rozpoczęciu wojny. Planiści obronni odpowiadają, że rezygnacja z rozwoju takich systemów naraziłaby ich kraje na przewagę przeciwników, którzy i tak będą je budować.

Wyścig zbrojeń trwa mimo apeli

Apel Guterresa pada w momencie, gdy autonomiczne systemy bojowe od dawna nie są już teorią. Wojska na froncie wschodnim i w innych aktywnych konfliktach testują drony i systemy śledzenia oparte na sztucznej inteligencji na masową skalę, a technologia rozwija się szybciej niż jakikolwiek proces legislacyjny zdolny ją ograniczyć. Krytycy zwracają uwagę, że kolejny apel bez mechanizmu egzekwowania niewiele zmieni, dopóki największe potęgi militarne nie usiądą realnie do negocjacji traktatowych.

Znaczenie dla branży AI

Dla firm rozwijających modele i chipy AI do zastosowań cywilnych sprawa ma coraz bardziej bezpośrednie znaczenie biznesowe. Guterres zwrócił uwagę, że coraz więcej układów scalonych projektowanych pierwotnie do zastosowań cywilnych trafia na pole walki, co rodzi pytania o odpowiedzialność producentów i eksporterów technologii dual-use. Firmy technologiczne mogą w najbliższych latach spodziewać się nacisku na dokładniejsze śledzenie, gdzie trafia ich sprzęt i oprogramowanie.

Dla Polski i Europy Środkowej temat nie jest abstrakcyjny. Bliskość aktywnego konfliktu na wschodniej granicy sprawia, że decyzje o regulacji autonomicznej broni bezpośrednio wpływają na doktryny obronne sojuszników NATO w regionie, którzy jednocześnie rozwijają własne zdolności AI do celów obronnych i muszą godzić je z ewentualnymi przyszłymi zobowiązaniami traktatowymi.

Źródła: From AI to killer robots - UN chief issues urgent governance call (UN News), Secretary-General's remarks to the opening of the first Global Dialogue on Artificial Intelligence Governance (un.org), Guterres calls for ban on killer robots as first global AI governance dialogue opens (Arab News), UN Chief Seeks Ban on AI Killer Robots (Newsmax)