Jedna piąta firm przechwytuje trzy czwarte zysków z AI, pokazuje raport PwC

Firmowe wdrożenia AI od dwóch lat rosną w tempie, jakiego branża technologiczna dawno nie widziała, ale nowy raport PwC pokazuje, że korzyści finansowe z tej fali trafiają w bardzo wąskie ręce. Zaledwie jedna piąta organizacji przechwytuje niemal trzy czwarte całej wartości ekonomicznej generowanej przez sztuczną inteligencję, reszta firm utknęła w fazie pilotaży bez realnego przełożenia na wynik.

Co pokazało badanie

PwC opublikowało wyniki swojego dorocznego globalnego badania AI Performance Study, w którym przepytano 1217 menedżerów wyższego szczebla, głównie z dużych spółek giełdowych działających w 25 branżach na całym świecie. Respondentów pytano wprost o wzrost przychodów i efektywności, jaki faktycznie obserwują dzięki sztucznej inteligencji, a nie tylko o deklaracje wdrożeń czy plany na przyszłość.

Wynik jest jednoznaczny: nieliczna grupa liderów zgarnia zdecydowaną większość korzyści. Autorzy raportu piszą o wyraźnej i pogłębiającej się przepaści między garstką firm, które faktycznie skalują AI, a większością organizacji wciąż tkwiących w fazie testów i pojedynczych projektów pilotażowych bez mierzalnego zwrotu.

Dlaczego liderzy wygrywają

Z badania wynika, że o sukcesie nie decyduje liczba wdrożonych narzędzi AI, lecz sposób ich wykorzystania. Firmy liderujące traktują sztuczną inteligencję jako katalizator wzrostu i przebudowy modelu biznesowego, a nie wyłącznie narzędzie do cięcia kosztów. Są 2,6 raza bardziej skłonne twierdzić, że AI poprawia ich zdolność do reinwencji biznesu, oraz dwa do trzech razy częściej niż konkurencja wykorzystują AI do wychwytywania szans na wzrost pojawiających się na styku konwergujących branż.

Według analizy PwC to właśnie zdolność do wykorzystania szans wynikających z konwergencji branż jest najsilniejszym pojedynczym czynnikiem wpływającym na finansowe wyniki związane z AI, silniejszym niż same oszczędności operacyjne. Liderzy są też trzykrotnie częściej wyposażeni w formalne procesy skalowania innowacji AI między działami i trzykrotnie częściej wchodzą dzięki AI na zupełnie nowe rynki.

Wiele firm intensywnie uruchamia pilotaże AI, ale tylko mniejszość przekłada tę aktywność na mierzalny zwrot finansowy. Liderzy wyróżniają się tym, że kierują AI w stronę wzrostu, a nie tylko redukcji kosztów, i budują fundamenty, które czynią AI skalowalnym i wiarygodnym - Joe Atkinson, Global Chief AI Officer, PwC

Zaufanie, nadzór i shadow AI

Raport pokazuje też, że sukces finansowy idzie w parze z dyscypliną organizacyjną. Firmy najlepsze pod względem wyników finansowych są o 70 proc. bardziej skłonne wdrażać formalne zasady odpowiedzialnego korzystania z AI niż reszta rynku. Dwukrotnie częściej oferują też pracownikom szkolenia dopasowane do konkretnych ról, a zaufanie zatrudnionych do wniosków generowanych przez AI jest w tych organizacjach 2,1 raza wyższe niż gdzie indziej.

Problemem pozostaje zjawisko shadow AI, czyli korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji poza oficjalną kontrolą działu IT. Według danych przywołanych w analizie niemal połowa użytkowników loguje się do zewnętrznych systemów AI przez prywatne konta, co uniemożliwia śledzenie przepływu firmowych danych. Bez pełnej widoczności infrastruktury trudno kontrolować koszty i spełniać wymogi regulacyjne, a inwestycja w odpowiedni nadzór może, według szacunków cytowanych w komentarzach do badania, zmniejszyć liczbę incydentów bezpieczeństwa nawet o połowę w ciągu pięciu lat.

Co to oznacza dla firm

Dla menedżerów w Polsce i regionie wnioski z raportu układają się w prostą, choć niewygodną wskazówkę: samo kupienie licencji na narzędzia AI czy uruchomienie pojedynczych projektów pilotażowych nie przekłada się automatycznie na wynik finansowy. Bez zmiany procesów decyzyjnych, jasnych zasad nadzoru i konkretnego celu biznesowego, wydatki na AI ryzykują pozostać kosztem, a nie inwestycją zwracającą się w przychodach.

Rosnące wymogi regulacyjne, w tym unijny AI Act oraz dyrektywa NIS2, dodatkowo wymuszają na firmach większą przejrzystość w zarządzaniu narzędziami AI, co według PwC sprzyja właśnie tym organizacjom, które już wcześniej zainwestowały w formalny nadzór nad danymi i modelami. Firmy, które dopiero zaczynają porządkować te fundamenty, ryzykują, że nadrabianie zaległości zajmie im lata, podczas gdy liderzy będą dalej powiększać przewagę.

Raport PwC wpisuje się w szerszy obraz rynku, na którym coraz więcej badań pokazuje rozdźwięk między deklarowanym entuzjazmem wobec AI a realnymi efektami finansowymi. Skala rozbieżności, siedmiokrotna różnica w wynikach między liderami a resztą, jest jednak jednym z najbardziej wyrazistych dotąd zmierzonych wskaźników tej przepaści.