Ukraina stawia na modele AI działające bez kontroli dostawcy

Ukraina zapowiedziała, że przy wyborze narzędzi sztucznej inteligencji dla administracji publicznej, biznesu i wojska będzie odtąd preferować modele, które można uruchomić na własnych serwerach, niezależnie od zagranicznego dostawcy. Jak poinformował Reuters, decyzję potwierdził Roman Kyslyi, główny specjalista ds. AI w ukraińskim Ministerstwie Transformacji Cyfrowej.

Obecnie asystent AI wbudowany w aplikację Diia, z której korzysta ponad 23 miliony Ukraińców, działa na modelu Google Gemini, dostępnym zdalnie przez serwery zlokalizowane w Unii Europejskiej. Ukraińskie władze usuwają dane osobowe z zapytań, zanim trafią one do Google, ponieważ - jak podkreślił Kyslyi - nie mają kontroli nad samym modelem.

Iskra zapalna z Waszyngtonu

Bezpośrednim impulsem do zmiany podejścia była decyzja administracji USA, która nakazała Anthropic odciąć dostęp do dwóch najmocniejszych modeli firmy, Mythos 5 oraz Claude Fable 5, wszystkim użytkownikom zagranicznym, powołując się na względy bezpieczeństwa narodowego. Anthropic musiało wówczas całkowicie wyłączyć oba modele dla odbiorców spoza Stanów Zjednoczonych, by zachować zgodność z nakazem.

Dla Kijowa był to sygnał ostrzegawczy, że nawet kluczowy sojusznik może z dnia na dzień odciąć dostęp do technologii, na której opierają się usługi publiczne i systemy wojskowe. Ukraina, prowadząca wojnę obronną i silnie uzależniona od ciągłości działania cyfrowej administracji, uznała to za argument nie do zignorowania.

To potwierdza, że suwerenność AI to nie tylko hasło obronne, to konieczność - Roman Kyslyi, główny specjalista ds. AI, ukraińskie Ministerstwo Transformacji Cyfrowej

Gemini jako rozwiązanie tymczasowe

Kyslyi opisał obecne wykorzystanie Gemini w Diia jako rozwiązanie przejściowe, a nie docelowe. Google udostępnia Ukrainie darmowe tokeny do modelu, co obniża koszty, jednak brak kontroli nad samą infrastrukturą pozostaje problemem w kraju, który traktuje ciągłość działania usług cyfrowych jako kwestię bezpieczeństwa państwa.

Docelowym rozwiązaniem ma być własny model budowany wspólnie z operatorem telekomunikacyjnym Kyivstar na bazie otwartej wersji Google Gemma. Premiera zapowiadana jest na jesień, a model ma trafić jednocześnie do administracji publicznej, prywatnych firm oraz zastosowań wojskowych. Przed wyborem Gemma ukraińscy specjaliści testowali także modele Mistral oraz otwarty GPT-OSS od OpenAI, ale to rozwiązanie Google zaoferowało najlepszy stosunek wydajności do możliwości wdrożenia lokalnego.

Model jako towar, nie usługa

Kyslyi podkreślił, że z punktu widzenia Kijowa sam model językowy jest w praktyce zamiennym komponentem technologicznym, a nie usługą, od której trzeba być zależnym. Jeśli dostawca zgodzi się udostępnić model do uruchomienia na infrastrukturze kontrolowanej przez Ukrainę, nie ma przeciwwskazań do jego dalszego wykorzystania, niezależnie od tego, czy pochodzi od Anthropic, OpenAI czy Google.

To podejście różni się od dotychczasowej praktyki większości rządów, które korzystają z modeli w chmurze publicznej bez większych zastrzeżeń. Ukraina, ze względu na stan wojny, traktuje zależność od zagranicznego dostawcy jako realne ryzyko operacyjne, porównywalne z zależnością energetyczną czy zbrojeniową.

Znaczenie dla Europy

Decyzja Kijowa wpisuje się w szerszy, europejski nurt myślenia o suwerenności technologicznej w AI, obecny również w dyskusjach wokół unijnego AI Act i krajowych projektów w rodzaju polskiego Bielika. Dla polskich instytucji publicznych i firm rozważających wdrożenia AI to kolejny sygnał, że poleganie wyłącznie na modelach kontrolowanych zdalnie przez jednego zagranicznego dostawcę niesie ryzyko polityczne, nie tylko techniczne czy kosztowe.

Ukraiński model oparty na Gemma pozostaje na razie w fazie budowy, a jego rzeczywista wydajność w porównaniu z komercyjnymi modelami zamkniętymi będzie znana dopiero po premierze jesienią. Kyslyi nie podał szczegółów dotyczących budżetu przeznaczonego na projekt ani liczby osób zaangażowanych w prace z Kyivstar.

Źródła: Ukraine to Pick AI Models Operated Without Provider Control, Official Says (usnews.com), Ukraine to pick AI models operated without provider control, official says (finance.yahoo.com), US export ban on Anthropic's AI models further strains alliances (aljazeera.com)