Cambridge: szczepionka na ptasią grypę zaprojektowana z AI w testach na zwierzętach przewyższa obecne zapasy

Zespół z Uniwersytetu Cambridge opisał szczepionkę przeciw ptasiej grypie, której antygeny zaprojektowano z pomocą algorytmów AI. W testach na myszach i fretkach chroniła zwierzęta przed kilkoma genetycznie odmiennymi wariantami wirusa, podczas gdy obecna szczepionka WHO dawała około 50 proc. przeżywalności. Wyniki dotyczą na razie wyłącznie zwierząt.

Co pokazały badania

Zgodnie z relacją Euronews prace prowadził Jonathan Heeney z Laboratorium Wirusowych Zoonoz w Cambridge, we współpracy z DIOSynVax Ltd, firmą Uniwersytetu Cambridge. Szczepionka ma celować w wiele szczepów ptasiej grypy w jednej dawce, zamiast uczyć układ odpornościowy rozpoznawania pojedynczego wariantu.

W eksperymentach myszy i fretki zostały narażone na kilka genetycznie różnych wariantów wirusa. Według źródła wszystkie te warianty zakażały już ludzi i niosą potencjalne ryzyko pandemiczne. Zwierzęta z nowej szczepionki były w pełni chronione, a te zaszczepione obecnym preparatem WHO przeżywały w około połowie przypadków.

Szczepionka dawała też szerszą ochronę i lepszą przeżywalność niż standardowe kandydatury jednoszczepowe, które trzyma się w zapasach na wypadek pandemii.

Jak działa projekt antygenów

Badacze zebrali sekwencje genetyczne wirusów ptasiej grypy zarejestrowane przez światowe programy nadzoru. Próbki pochodziły od dzikich zwierząt, z hodowli zwierząt gospodarskich i od zakażonych ludzi.

Na tej podstawie algorytmy obliczeniowe i ewolucyjne zaprojektowały pięć syntetycznych antygenów zoptymalizowanych przez AI. Mają one odzwierciedlać różnorodność wirusów na świecie i utrudniać wirusowi ucieczkę spod odporności. Heeney podkreśla, że AI znacznie przyspiesza projektowanie, ale kandydatów trzeba potem sprawdzić w laboratorium pod kątem odporności i bezpieczeństwa.

Szczepionka jest zaprojektowana tak, by przewidywać ewolucję wirusa, a nie za nią nadążać - Jonathan Heeney, Uniwersytet Cambridge

Dlaczego to ważne

Ptasia grypa to wirus RNA, podobnie jak koronawirusy odpowiedzialne za COVID-19. Takie wirusy szybko mutują, mogą przeskakiwać ze zwierząt na ludzi i potrafią omijać odporność oraz istniejące szczepionki. Obecne przygotowania opierają się na magazynowaniu szczepionek na warianty, które już się pojawiły.

Autorzy sugerują, że nowe podejście mogłoby chronić nawet przed wariantami, które jeszcze nie wystąpiły. Jest to jednak oczekiwanie badaczy, a nie wynik wykazany w tych eksperymentach. Szczepionki nowej generacji nazywają przełomem dla krajowego bezpieczeństwa biologicznego, to ich własna ocena.

Co dalej

Zespół zapowiada badania kliniczne na ludziach, tak aby szczepionka była dostępna podczas ewentualnego ogniska epidemii. Planowane jest też rozszerzenie metody na szczepionki przeciw grypie sezonowej i inne szybko ewoluujące wirusy RNA.

Wcześniej w 2026 roku ten sam zespół wytworzył według Euronews pierwszą w pełni zaprojektowaną przez AI szczepionkę przetestowaną na ludziach, skierowaną przeciw wirusom takim jak Ebola i koronawirusy. Do czasu badań klinicznych brak danych o skuteczności i bezpieczeństwie nowej szczepionki ptasiej grypy u ludzi.