Koalicja ONZ na rzecz ochrony dzieci przed AI ruszyła bez Polski

Siedemnaście państw podpisało we wtorek w Genewie deklarację nowej Koalicji na rzecz Praw i Ochrony Dzieci w Erze Sztucznej Inteligencji. Wśród sygnatariuszy nie znalazła się Polska, choć na szczycie, na którym powołano koalicję, obecna była polska delegacja z wicepremierem i ministrem cyfryzacji Krzysztofem Gawkowskim na czele.

Czym jest nowa koalicja

Inicjatywę firmują wspólnie Departament Komunikacji Globalnej ONZ, Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka, Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny, Biuro ds. Technologii Cyfrowych i Nowych, UNICEF oraz UNESCO. Fundamentem porozumienia jest Konwencja o Prawach Dziecka, najszerzej ratyfikowany traktat praw człowieka na świecie.

Deklaracja zakłada zmianę optyki: dzieci mają być traktowane nie jako użytkownicy technologii chronieni dopiero po fakcie, lecz jako podmioty praw, których głos powinien kształtować sposób projektowania systemów AI od samego początku. Sygnatariusze zobowiązali się włączać perspektywę dzieci w projektowanie, wdrażanie i nadzór nad systemami sztucznej inteligencji jako element realizacji prawa dzieci do udziału w decyzjach dotyczących ich życia.

Powołanie koalicji poprzedziło wezwanie sekretarza generalnego ONZ Antónia Guterresa do przyjęcia globalnego zobowiązania na rzecz bezpieczeństwa dzieci w kontekście AI, ogłoszone podczas Globalnego Dialogu ONZ ws. Zarządzania Sztuczną Inteligencją.

Byliśmy spóźnieni z mediami społecznościowymi, a teraz znów mamy ten sam problem. Nie możemy być spóźnieni z AI - Óscar López, hiszpański minister transformacji cyfrowej

Skala zagrożeń

Liczby przywołane podczas szczytu pokazują, dlaczego temat trafił na agendę ONZ. W ciągu ostatniego roku 1,2 miliona dzieci w jedenastu krajach padło ofiarą zdjęć przerobionych w seksualne deepfake'i. W badaniu obejmującym dzieci w wieku 10-17 lat z 49 krajów 68 procent respondentów zadeklarowało obawę przed fałszywymi informacjami generowanymi przez AI, a 63 procent przyznało, że korzysta z narzędzi AI przy odrabianiu zadań szkolnych.

Hiszpański minister transformacji cyfrowej Óscar López, który był jednym z inicjatorów koalicji, mówił o realnej fali problemów zdrowia psychicznego, samobójstw i nękania w sieci, z jakimi dzieci nie musiały mierzyć się piętnaście lat temu.

Żadne dziecko nie powinno być królikiem doświadczalnym dla nieuregulowanej AI - António Guterres, sekretarz generalny ONZ

Polska nieobecna na liście

Lista sygnatariuszy obejmuje Austrię, Brazylię, Bułgarię, Kanadę, Czechy, Salwador, Estonię, Francję, Indonezję, Włochy, Japonię, Kenię, Luksemburg, Maroko, Holandię, Koreę Południową i Hiszpanię. Polski wśród nich nie ma, mimo że polska delegacja z wicepremierem Krzysztofem Gawkowskim uczestniczyła w genewskim szczycie i publicznie deklarowała potrzebę stawiania człowieka i jego bezpieczeństwa w centrum polityki wobec AI.

Serwis CyberDefence24, który jako pierwszy zwrócił uwagę na tę rozbieżność, skierował w tej sprawie pytania do polskiego rządu. Konkretnej odpowiedzi wyjaśniającej powody nieprzystąpienia do koalicji na razie zabrakło. Udział Gawkowskiego w Genewie zbiegł się w czasie z odbywającym się równolegle szczytem NATO w Ankarze (7-8 lipca), na którym również omawiano kwestie związane z technologiami cyfrowymi.

Co to oznacza dla Polski

Brak podpisu pod deklaracją nie oznacza automatycznie, że Polska nie może do koalicji dołączyć później, organizatorzy zostawili taką furtkę otwartą. Dla polskich rodziców, szkół i instytucji zajmujących się ochroną dzieci oznacza to jednak, że kraj na razie nie ma formalnego głosu w gronie państw, które wspólnie wypracowują standardy ochrony najmłodszych przed ryzykami związanymi z AI, takimi jak deepfake'i czy dezinformacja.

Temat nabiera dodatkowego znaczenia w kontekście unijnego rozporządzenia o sztucznej inteligencji, którego kolejne przepisy zaczną obowiązywać w Polsce od 2 sierpnia. Koalicja genewska działa poza ramami AI Act, ale porusza te same obszary ryzyka, w tym ochronę małoletnich użytkowników systemów AI, które unijne prawo traktuje priorytetowo.

Co dalej

Szefowa Biura Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka Volker Türk zapowiedział, że koalicja ma monitorować realizację złożonych deklaracji, by nie skończyły się na pustych słowach. Organizatorzy liczą na dołączenie kolejnych państw w najbliższych miesiącach, a pierwsze podsumowanie działań koalicji ma zostać przedstawione podczas kolejnych sesji Globalnego Dialogu ONZ ws. Zarządzania Sztuczną Inteligencją.

Źródła: Nowa koalicja ONZ na rzecz dzieci. Na liście nie ma Polski (cyberdefence24.pl), New coalition puts children's rights at the centre of the AI age (news.un.org), 'We were late with social media': Spain launches coalition in Geneva to protect children from AI risks (genevasolutions.news)