26 byłych pracowników Meta pozywa firmę za AI typujące chorych do zwolnień

Dwudziestu sześciu byłych pracowników Meta pozwało koncern, twierdząc, że firma użyła systemów sztucznej inteligencji do typowania do zwolnień osób z niepełnosprawnościami, przebywających na zwolnieniach lekarskich i w ciąży. Pozew złożono w poniedziałek wieczorem w sądzie federalnym w Oakland w Kalifornii, tuż przed tym, jak zwolnienia mają wejść w życie 22 lipca.

Według złożonej skargi Meta przy typowaniu osób do zwolnień opierała się między innymi na wskaźnikach produktywności i zużycia tokenów AI przez pracowników. Taki sposób oceny miał systematycznie stawiać w gorszej pozycji osoby, które opuszczały pracę z powodu choroby własnej lub konieczności opieki nad rodziną, niezależnie od jakości wykonywanych wcześniej obowiązków.

Jakie narzędzia AI wskazuje pozew

Skarga wymienia kilka wewnętrznych systemów, które miały wpływać na ostateczną listę osób do zwolnienia. Pierwszym jest Metamate, wewnętrzny asystent oparty na dużym modelu językowym, używany przez pracowników Meta do codziennych zadań. Drugim jest opisywany jako 'drugi mózg' system trenowany na komunikacji i dokumentach poszczególnych pracowników, mający budować profil ich aktywności zawodowej.

Trzecim elementem jest wskaźnik produktywności wyliczany na podstawie danych zbieranych z komputerów służbowych, w tym naciśnięć klawiszy, treści wyświetlanych na ekranie, e-maili oraz historii przeglądania stron. Zdaniem powodów właśnie ten wskaźnik miał w praktyce karać osoby, które z powodów zdrowotnych spędzały mniej czasu przy komputerze, nawet jeśli powód nieobecności był prawnie chroniony.

Zarzuty dyskryminacji i brak testów pod kątem błędów

Powodowie zarzucają Meta naruszenie federalnych i stanowych przepisów zakazujących dyskryminacji oraz retorsji wobec pracowników z niepełnosprawnościami, korzystających ze zwolnień lekarskich lub będących w ciąży. Twierdzą też, że firma nie przetestowała swoich systemów AI pod kątem stronniczości, mimo że wymagają tego niedawno przyjęte przepisy Kalifornii i Nowego Jorku dotyczące narzędzi AI stosowanych w rekrutacji i zarządzaniu personelem.

Pozew ma charakter precedensowy, bo łączy dwa osobne obszary regulacji: klasyczne prawo antydyskryminacyjne z nowszymi przepisami stanowymi nakładającymi na pracodawców obowiązek audytowania systemów AI używanych przy decyzjach kadrowych. Powodowie złożyli skargę anonimowo, obawiając się dalszych konsekwencji zawodowych.

Zarządzanie kadrami i decyzje organizacyjne były i są podejmowane przez ludzi, nie przez AI - rzecznik Meta

Co dalej z zwolnieniami

Kluczowym elementem pozwu jest wniosek o wydanie tymczasowego postanowienia sądu, które zablokowałoby dokończenie zwolnień do czasu rozpatrzenia sprawy w prywatnym arbitrażu, do którego zobowiązani są pracownicy Meta na mocy umów o pracę. Jeśli sąd w Oakland przychyli się do wniosku jeszcze przed 22 lipca, firma może być zmuszona wstrzymać zwolnienie części z 26 powodów do czasu rozstrzygnięcia sporu.

Rzecznik Meta odrzucił zarzuty, twierdząc, że decyzje kadrowe podejmowali ludzie, a nie systemy sztucznej inteligencji, i że roszczenia pozwu są bezpodstawne. Firma nie ujawniła jednak szczegółów, w jaki sposób dane z Metamate, wewnętrznego 'drugiego mózgu' i wskaźników produktywności były wykorzystywane przy podejmowaniu ostatecznych decyzji o zwolnieniach.

Znaczenie dla firm poza USA

Sprawa trafia w moment, gdy coraz więcej dużych firm technologicznych, także w Polsce, wdraża narzędzia AI do oceny efektywności i planowania redukcji zatrudnienia. Pozew pokazuje, że sam fakt wykorzystania AI jako jednego z wielu czynników przy zwolnieniach może rodzić odpowiedzialność prawną, jeśli system statystycznie krzywdzi grupy chronione prawem, nawet bez intencji dyskryminacji ze strony pracodawcy.

Dla polskich pracodawców rozważających podobne narzędzia to sygnał, że automatyczna ocena produktywności oparta na monitoringu aktywności cyfrowej może w przyszłości podlegać podobnej kontroli prawnej, zwłaszcza w kontekście unijnego AI Act i krajowych przepisów o ochronie danych pracowniczych, które nakładają rosnące wymogi przejrzystości wobec systemów wspierających decyzje kadrowe.

Źródła: Meta Used AI to Target Workers With Medical Conditions for Layoffs, Lawsuit Claims (usnews.com), Meta employees sue over use of AI in workforce reduction (courthousenews.com), Meta used AI to target workers with medical conditions for layoffs, lawsuit claims (finance.yahoo.com)