Raport PIE: praca 3,68 miliona Polaków w grupie najbardziej narażonej na AI

Polski Instytut Ekonomiczny opublikował raport "AI na polskim rynku pracy", w którym wskazał dwadzieścia zawodów najbardziej narażonych na wypieranie przez sztuczną inteligencję. Pracuje w nich łącznie 3,68 miliona osób - finansiści, prawnicy, urzędnicy administracji publicznej, programiści, kasjerzy, sprzedawcy, operatorzy call center, kierowcy, pracownicy magazynów oraz księgowi.

Kto jest na liście

Raport PIE wymienia z nazwy zawody, w których ryzyko zastąpienia przez algorytmy jest największe. Obok programistów i prawników znaleźli się tam urzędnicy administracji publicznej, asystenci biurowi i prawni, księgowi i audytorzy, a także pracownicy transportu, logistyki i produkcji. To grupa zawodowa licząca prawie 3,7 miliona osób, czyli znaczący odsetek wszystkich pracujących w Polsce.

Instytut opiera wyliczenia na analizie zadań wykonywanych w ramach poszczególnych stanowisk - im więcej powtarzalnych czynności opartych na przetwarzaniu danych i tekstu, tym wyższe ryzyko automatyzacji. Dlatego obok zawodów biurowych na liście znalazły się też kasjerzy i sprzedawcy w handlu detalicznym oraz telemarketerzy, których praca w dużej mierze polega na powtarzalnych schematach rozmów.

Prognoza MFW

Raport przywołuje też szacunki Międzynarodowego Funduszu Walutowego, według których w perspektywie 5-10 lat w Polsce może zniknąć nawet 5,5 miliona miejsc pracy. To około 32 procent wszystkich osób obecnie zatrudnionych w kraju. Jednocześnie MFW szacuje, że 4,64 miliona pracowników, czyli 27 procent, może na zmianach związanych z AI skorzystać - poprzez wzrost produktywności i nowe możliwości zawodowe.

Pozostała część rynku pracy, blisko 6,87 miliona osób, czyli 40 procent zatrudnionych, według tych szacunków nie odczuje znaczącego wpływu automatyzacji w najbliższej dekadzie. Autorzy raportu podkreślają, że skutki wdrożenia AI będą się mocno różnić w zależności od branży, wielkości firmy i regionu kraju.

Co już widać na rynku

Dane nie są już wyłącznie prognozą na przyszłość. Według "Barometru Polskiego Rynku Pracy" przygotowanego przez Personnel Service, 12 procent pracowników zna osobiście kogoś, kto w ciągu ostatniego roku stracił pracę z powodu automatyzacji lub wdrożenia narzędzi AI. To pierwszy sygnał, że efekty opisywane dotąd głównie w raportach makroekonomicznych zaczynają być odczuwalne w bezpośrednim otoczeniu zawodowym Polaków.

Część pracowników skorzysta na zmianach, inni odczują je boleśnie, a jeszcze inni nie zauważą ich niemal wcale - Krzysztof Inglot, Personnel Service

Zawody bezpieczne

Raport wskazuje też grupy zawodowe, w których ryzyko zastąpienia przez sztuczną inteligencję pozostaje niskie. To przede wszystkim zawody wymagające bezpośredniego kontaktu z ludźmi i pracy fizycznej w zmiennych warunkach - lekarze, pielęgniarki, psycholodzy, a także hydraulicy, elektrycy, fryzjerzy i szefowie kuchni. W tych profesjach kluczowe są kompetencje trudne do zautomatyzowania: empatia, improwizacja i praca rękami w nieprzewidywalnym otoczeniu.

Dla polskich firm i instytucji publicznych raport oznacza konkretny punkt odniesienia przy planowaniu przekwalifikowań. Blisko 3,7 miliona osób w zawodach wysokiego ryzyka to grupa, wobec której pracodawcy i urzędy pracy będą musiały zdecydować, czy inwestować w przekwalifikowanie, czy czekać na naturalne zmniejszenie zatrudnienia wraz z rotacją kadr.

Wcześniejsze analizy pokazywały, że część firm na świecie, które pochopnie zwolniły pracowników licząc na szybkie zastąpienie ich przez AI, wycofuje się z tych decyzji, gdy okazuje się, że wdrożenia wymagają więcej czasu i nadzoru niż zakładano. Raport PIE nie rozstrzyga, w jakim tempie polski rynek pracy przejdzie przez ten proces, ale wskazuje skalę grupy, której zmiana dotknie najsilniej.

Autorzy raportu zestawili swoje dane z wcześniejszym opracowaniem World Economic Forum "The Future of Jobs 2023", które podobnie wskazywało na rosnącą presję automatyzacji na zawody biurowe i administracyjne na całym świecie. Polska sytuacja odzwierciedla ten globalny trend, choć z lokalną specyfiką wynikającą ze struktury zatrudnienia w kraju, gdzie sektor usług dla biznesu i administracji publicznej odgrywa istotną rolę.