Polska i Litwa bliżej decyzji ws. unijnej gigafabryki AI

Polskie Ministerstwo Cyfryzacji przeprowadziło 9 lipca 2026 roku spotkanie online dla przedsiębiorców zainteresowanych udziałem w budowie unijnej gigafabryki sztucznej inteligencji, która ma powstać w Polsce wspólnie z Litwą. Wiceminister Dariusz Standerski poinformował, że negocjacje nad modelem finansowania całego programu są bliskie zakończenia.

Spotkanie zorganizowane przez resort cyfryzacji miało formę webinaru na platformie Microsoft Teams i trwało od godziny 15 do 17. Wzięli w nim udział przedstawiciele operatorów infrastruktury cyfrowej, dostawców technologii, inwestorów oraz firm świadczących usługi cyfrowe, czyli podmiotów, które będą mogły składać oferty w procedurze przetargowej EuroHPC JU.

Co to jest gigafabryka AI

Program AI Gigafactories ogłosiła Komisja Europejska w lutym 2025 roku jako odpowiedź na rosnący dystans Europy wobec Stanów Zjednoczonych i Chin w wyścigu o infrastrukturę obliczeniową do trenowania dużych modeli językowych. Z budżetu InvestAI, wspartego przez Europejski Bank Inwestycyjny, ma powstać pięć wielkoskalowych centrów danych rozsianych po kontynencie.

Polska razem z Litwą zgłosiła w czerwcu 2025 roku zainteresowanie budową wspólnego ośrodka pod nazwą Baltic AI GigaFactory. Pierwotnie do projektu chciały dołączyć również Łotwa i Estonia, ale obydwa kraje wycofały się z udziału, pozostawiając Warszawę i Wilno jako głównych partnerów przedsięwzięcia. Komisja Europejska zaakceptowała aplikację bałtyckiego konsorcjum w lipcu 2025 roku, a w październiku podpisano memorandum finansowe z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym.

Spór o model finansowania

Głównym punktem spornym w negocjacjach pozostaje sposób wyboru operatora i finansowania gigafabryk. Komisja Europejska początkowo proponowała podejście czysto rynkowe, w którym o lokalizacji i strukturze inwestycji decydowałby wyłącznie przetarg komercyjny. Polska, Francja, Niemcy, Czechy, Litwa, Hiszpania i Szwecja utworzyły koalicję sprzeciwiającą się temu rozwiązaniu, argumentując, że strategiczne inwestycje w AI wymagają większego wpływu rządów na strukturę, finansowanie i lokalizację takich obiektów.

Jesteśmy teraz blisko wypracowania rozwiązania, które wzmocni cyfrową suwerenność Unii Europejskiej. Jestem optymistą, że projekt gigafabryki zostanie poprawiony zgodnie z propozycją Polski, Francji i Niemiec - Dariusz Standerski, wiceminister cyfryzacji

Standerski podkreślił podczas spotkania, że resort chce, by polskie firmy technologiczne miały realną szansę wejścia do konsorcjów budujących docelową infrastrukturę, a nie tylko rolę podwykonawców zagranicznych operatorów. W prezentacji omówiono założenia projektu oraz zasady, na jakich przedsiębiorcy będą mogli zgłaszać zaangażowanie w postępowaniu prowadzonym przez wspólne przedsięwzięcie EuroHPC.

Co to oznacza dla polskich firm

Dla polskiego sektora technologicznego gigafabryka AI oznacza potencjalny dostęp do mocy obliczeniowej, jakiej obecnie krajowe firmy i uczelnie nie mają, a której brak od lat jest wskazywany jako bariera dla rozwoju rodzimych modeli językowych, w tym Bielika i PLLuM. Deklarowane 100 milionów euro wsparcia publicznego ma posłużyć jako zachęta, by prywatny kapitał inwestował w konsorcja obsługujące budowę i operowanie centrum.

Harmonogram zakłada, że formalny nabór ofert w procedurze EuroHPC JU ruszy latem 2026 roku, rozstrzygnięcie konkursu ma zapaść do końca roku, a budowa pierwszych europejskich gigafabryk mogłaby zacząć się już w 2027 roku. Uruchomienie pierwszych obiektów Komisja Europejska szacuje na 2028 rok, co oznacza, że firmy planujące udział w konsorcjum mają jeszcze kilka miesięcy na przygotowanie ofert.

Równolegle Ministerstwo Cyfryzacji przygotowuje projekt podatku cyfrowego w wysokości 3 procent, który miałby objąć globalne firmy technologiczne osiągające ponad miliard euro globalnego przychodu i co najmniej 25 milionów złotych przychodu w Polsce. Projekt ma trafić do konsultacji jeszcze latem 2026 roku, choć resort nie wiąże go bezpośrednio z finansowaniem gigafabryki.

Źródła: CyberDefence24 (cyberdefence24.pl), Portal Gov.pl - Ministerstwo Cyfryzacji (gov.pl)