Anthropic: raport o AI może zepchnąć płace pracowników wiedzy poniżej zera

Anthropic opublikował raport modelujący, jak rozwój sztucznej inteligencji może zmienić gospodarkę Stanów Zjednoczonych do 2030 roku, i wnioski są dużo bardziej niepokojące niż dotychczasowe zapewnienia branży o rosnącej produktywności dla wszystkich. W najbardziej agresywnym scenariuszu zyski z AI trafiają niemal wyłącznie do właścicieli kapitału, podczas gdy pracownicy wiedzy tracą realnie na wynagrodzeniach mimo gwałtownego wzrostu całej gospodarki.

Trzy scenariusze do 2030 roku

Raport, przygotowany w ramach programu Anthropic Economic Futures przez ekonomistów Antona Korinka z University of Virginia, Charlesa I. Jonesa ze Stanford oraz Szymona Sachera, opisuje trzy ścieżki rozwoju AI różniące się skalą automatyzacji zadań. W scenariuszu skromnym sztuczna inteligencja obejmuje zaledwie 4 procent zadań w gospodarce, PKB rośnie o 1,6 procent ponad bazową ścieżkę, a bezrobocie podnosi się nieznacznie do 3,9 procent.

Scenariusz nazwany substantial zakłada, że AI przejmuje 12 procent zadań, głównie zastępując pracowników zamiast ich wspierać. PKB rośnie wtedy o 8,3 procent ponad linię bazową przy rocznym tempie 5,4 procent, zatrudnienie w sektorze poznawczym spada o około 4 procent, a bezrobocie wśród białych kołnierzyków sięga 4,5 procent. To właśnie ten wariant najbliżej odpowiada oczekiwaniom zwykłych Amerykanów.

Skrajny wariant i podział zysków

Najbardziej alarmujący jest trzeci, ekstremalny scenariusz, w którym samodoskonaląca się AI wykonuje niemal jedną trzecią wszystkich zadań w gospodarce. Roczny wzrost PKB sięga wtedy 15,4 procent, co oznacza podwajanie gospodarki co 4,5 roku, a PKB rośnie o 32,4 procent ponad poziom bazowy. Jednocześnie bezrobocie ogólne wynosi 11,9 procent, a wśród pracowników umysłowych aż 17,9 procent, przewyższając poziomy notowane podczas kryzysu finansowego z 2008 roku i pandemii koronawirusa.

Kluczowy wniosek dotyczy jednak nie samego wzrostu, lecz jego podziału. Udział płac w PKB kurczy się z 60 do 45,2 procent, a udział kapitału rośnie do 54,8 procent. Powstaje paradoks: mimo że gospodarczy tort rośnie o jedną trzecią, łączna masa wynagrodzeń pracowników pozostaje niemal identyczna jak w świecie bez transformacyjnej AI. Realne płace pracowników wiedzy spadają o 11,5 procent poniżej ścieżki referencyjnej.

Rachunek za wyrównanie strat

Według autorów raportu, żeby zrekompensować pracownikom wiedzy te straty, potrzebne byłyby gigantyczne transfery socjalne rzędu 9 procent PKB, czyli kwota porównywalna z łącznymi wydatkami USA na ubezpieczenia społeczne i Medicare razem wzięte. To pokazuje skalę wyzwania fiskalnego, jakie stworzyłby scenariusz szybkiej, samodoskonalącej się automatyzacji, gdyby faktycznie się zmaterializował.

Anthropic zestawił swoje scenariusze z sondażem Morning Consult przeprowadzonym wśród blisko 11 tysięcy Amerykanów. Mediana oczekiwań respondentów odpowiada mniej więcej scenariuszowi substantial, z prognozowanym wzrostem PKB na poziomie 8,6-10 procent i bezrobociem rzędu 4,6-5 procent do 2030 roku. Oznacza to, że opinia publiczna spodziewa się umiarkowanego wpływu AI, znacznie łagodniejszego niż skrajny wariant opisany w raporcie.

Propozycje polityki i otwarte pytania

Firma opublikowała równolegle zestaw rekomendacji politycznych podzielonych według scenariuszy. Dla wszystkich wariantów proponuje granty szkoleniowe dla pracowników rzędu 10 tysięcy dolarów rocznie, ulgi podatkowe premiujące przekwalifikowanie zamiast zwolnień oraz przyspieszenie zezwoleń na infrastrukturę AI. Dla scenariuszy umiarkowanych sugeruje programy pomocowe wzorowane na Trade Adjustment Assistance oraz podatki od mocy obliczeniowej, a dla scenariuszy szybkiej automatyzacji, suwerenne fundusze majątkowe z udziałami w AI, podatek VAT i podatki od majątku firm.

Jesteśmy niepewni, i podobnie zewnętrzni eksperci - Anthropic, raport o politykach ekonomicznych wobec AI

Sama firma zastrzega w dokumencie, że nie jest w stanie precyzyjnie określić skali ani tempa transformacji gospodarczej wywołanej przez AI, co tłumaczy, dlaczego zdecydowała się przedstawić rozpiętość scenariuszy zamiast jednej prognozy. Anthropic zapowiedział też 10 milionów dolarów na rozwój programu Economic Futures, który ma finansować dalsze badania empiryczne nad wpływem AI na gospodarkę.

Znaczenie dla Polski

Raport dotyczy bezpośrednio gospodarki USA, ale jego mechanizm, czyli przesunięcie dochodu narodowego od pracy do kapitału, jest uniwersalny i dotyczy każdej gospodarki opartej na pracy umysłowej, w tym polskiej. Polscy ekonomiści i instytucje od miesięcy ostrzegają, że kraj należy do grupy najbardziej narażonych na skutki automatyzacji zawodów biurowych w Unii Europejskiej, a scenariusz Anthropic dostarcza konkretnych liczb, które mogą posłużyć do szacowania podobnych efektów lokalnie.

Dla polskich firm i decydentów kluczowy jest wniosek o skali potencjalnych transferów socjalnych potrzebnych do złagodzenia skutków automatyzacji. Jeśli nawet najbogatsza gospodarka świata musiałaby przeznaczyć równowartość wydatków na Social Security i Medicare, by zrekompensować straty pracownikom wiedzy, pytanie o finansowanie podobnych mechanizmów w Polsce staje się pilniejsze niż dotąd sugerowały ogólne debaty o AI Act i strategiach cyfryzacji.