Ponad 200 noblistów podpisało w Rzymie deklarację przeciw autonomicznej broni nuklearnej opartej na AI

W Pałacu Senatorskim na Kapitolu w Rzymie ponad dwustu naukowców, laureatów Nagrody Nobla i przedstawicieli instytucji badawczych podpisało 16 lipca 2026 roku Deklarację Rzymską, dokument wzywający rządy i korporacje do spowolnienia rozwoju najsilniejszych modeli sztucznej inteligencji oraz do wykluczenia jej z systemów dowodzenia bronią nuklearną.

Zgromadzenie zorganizował 83-letni emerytowany kardiolog dr James Muller, od lat zaangażowany w inicjatywy łączące środowisko naukowe z dyplomacją rozbrojeniową. Przez trzy dni w watykańskich ogrodach Castel Gandolfo dyskutowano o tym, jak systemy sztucznej inteligencji zmieniają ryzyko eskalacji konfliktów zbrojnych, w tym nuklearnych.

Co zawiera deklaracja

Dokument, zatytułowany deklaracją na rzecz "nieuzbrojonego i rozbrajającego pokoju w epoce sztucznej inteligencji, broni nuklearnej i autonomicznej", wzywa do skoordynowanego spowolnienia rozwoju najbardziej zaawansowanych modeli AI oraz do podjęcia przez rządy i korporacje pilnych negocjacji prowadzących do sprawdzalnej i nieodwracalnej eliminacji broni nuklearnej.

Sygnatariusze domagają się też zakazu autonomicznego zatwierdzania lub inicjowania użycia broni nuklearnej przez systemy sztucznej inteligencji, wzmocnienia bezpośredniej komunikacji między państwami dysponującymi taką bronią oraz mechanizmów zapobiegających błędom obliczeniowym i niezamierzonej eskalacji wynikającej z automatyzacji decyzji.

Musimy rozbroić kolejny wyścig zbrojeń, zarówno w AI, jak i nuklearny, zanim oba zdefiniują kolejne stulecie - z Deklaracji Rzymskiej

Głos Watykanu

Podczas ceremonii na Kapitolu przemawiał kardynał Baldassare Reina, wikariusz generalny diecezji rzymskiej, który ostrzegł, że losu ludzkości nie wolno powierzać algorytmom. Podkreślił, że decyzje dotyczące życia i śmierci, pokoju i wojny oraz przyszłości narodów muszą pozostać pod pełną, odpowiedzialną i faktyczną kontrolą człowieka.

Żadna maszyna, żaden algorytm i żaden autonomiczny system nie może zostać umieszczony w centrum decyzji, od których zależy przetrwanie ludzkości - kard. Baldassare Reina, wikariusz generalny diecezji rzymskiej

Deklaracja odwołuje się wprost do encykliki papieża Leona XIV "Magnifica Humanitas", która przywołuje wartości wspólne dla różnych tradycji religijnych w dążeniu do pokoju. W czerwcu 2026 roku Watykan powołał odrębną Komisję Międzydykasterialną do spraw Sztucznej Inteligencji i wezwał ONZ do wprowadzenia moratorium na autonomiczne śmiercionośne systemy uzbrojenia.

Kto podpisał dokument

Wśród sygnatariuszy znaleźli się między innymi fizyk David Gross, laureat Nagrody Nobla z UC Santa Barbara, burmistrz Rzymu Roberto Gualtieri oraz aktorka Sharon Stone. Organizatorzy nie ujawnili, czy dokument podpisali przedstawiciele wiodących firm technologicznych obecni wcześniej na dyskusjach w Castel Gandolfo.

Skala zgromadzenia i towarzyszący mu rozgłos medialny pokazują, że temat kontroli człowieka nad systemami wojskowymi wspieranymi przez AI przestał być wyłącznie tematem raportów think tanków i wszedł do głównego nurtu debaty publicznej, obok konferencji naukowych czy dokumentów ONZ.

Dlaczego to ma znaczenie

Deklaracja nie ma mocy prawnie wiążącej, ale ma wywrzeć presję polityczną na rządy państw nuklearnych oraz na koncerny rozwijające najsilniejsze modele AI, w momencie gdy Global Responsible AI Index pokazuje rozdźwięk między deklaracjami a praktyką: 126 ze 135 badanych krajów zadeklarowało formalne zobowiązania w zakresie odpowiedzialnej AI, ale średni wskaźnik wdrożenia wynosi zaledwie 35 punktów na 100.

Dla Polski, członka NATO graniczącego z Rosją i Białorusią, kwestia automatyzacji decyzji w systemach dowodzenia nie jest abstrakcyjna. Postulaty deklaracji, takie jak wzmocnienie bezpośrednich kanałów komunikacji między stronami konfliktu i ograniczenie roli algorytmów w eskalacji, wpisują się w toczącą się w Europie dyskusję o granicach autonomii systemów wojskowych wspieranych sztuczną inteligencją.