Firmy AI zapłaciły w Europie i USA ponad 3,5 mld dolarów kar od 2022 roku

Regulatorzy i sądy w Europie i Stanach Zjednoczonych nałożyli od 2022 roku kary i ugody o łącznej wartości ponad 3,5 miliarda dolarów na firmy rozwijające sztuczną inteligencję. Wynika to z nowej analizy firmy Surfshark, opisanej między innymi przez Rzeczpospolitą i Parkiet, która policzyła dziesięć głośnych postępowań wobec siedmiu koncernów technologicznych.

Zestawienie Surfshark obejmuje okres od 2022 do 2026 roku i wskazuje, że skala kar rośnie z roku na rok. Pierwsze postępowania dotyczyły Clearview AI, firmy skanującej twarze z internetu do budowy systemu rozpoznawania twarzy - holenderski, włoski, francuski i grecki organ ochrony danych nałożyły na nią łącznie około 105 milionów dolarów kar. Clearview zignorowała jednak większość europejskich decyzji, powołując się na brak jurysdykcji organów unijnych nad firmą działającą spoza Europy.

Najwyższe kary w historii branży

Rekordową karą pozostaje ugoda Anthropic z 2025 roku, warta 1,5 miliarda dolarów, zawarta w związku z wykorzystaniem pirackich kopii książek do trenowania modeli językowych. Tuż za nią plasuje się Meta, która zapłaciła 1,4 miliarda dolarów po ustaleniu, że zbierała dane biometryczne użytkowników do systemów rozpoznawania twarzy bez ich zgody. Te dwie kary odpowiadają za większość całej sumy zestawionej przez Surfshark.

Kolejne miejsca zajmują Google, ukarany na 291 milionów dolarów za trenowanie modeli na treściach chronionych prawem autorskim, oraz Apple, które w 2026 roku zapłaciło 250 milionów dolarów w sprawie dotyczącej przesadzonych obietnic marketingowych na temat możliwości funkcji AI w swoich urządzeniach. To jedyny przypadek w zestawieniu, w którym problemem nie były dane treningowe, lecz wprowadzająca w błąd komunikacja z klientami.

Dane bez zgody jako powtarzający się wzorzec

Analiza Surfshark podkreśla, że w dziewięciu na dziesięć opisanych spraw rdzeniem problemu było wykorzystanie danych osobowych - w tym danych biometrycznych, treści chronionych prawami autorskimi, wizerunków twarzy oraz nagrań głosu dzieci - bez zgody użytkowników lub bez odpowiedniej podstawy prawnej. Amazon zapłacił 25 milionów dolarów za przechowywanie nagrań głosu dzieci zbieranych przez asystenta Alexa i wykorzystywanie ich do trenowania systemu bez wymaganej zgody rodziców.

OpenAI figuruje w zestawieniu dwukrotnie. W 2024 roku włoski organ ochrony danych osobowych nałożył na spółkę karę 17 milionów dolarów za trenowanie ChatGPT bez podstawy prawnej i niedopełnienie obowiązków informacyjnych wobec użytkowników. Decyzja ta została jednak w 2026 roku uchylona przez włoski sąd, co Surfshark wskazuje jako przykład niepewności prawnej, w jakiej wciąż poruszają się regulatorzy próbujący nadążyć za tempem rozwoju technologii.

To może być dopiero początek - odpowiedzialność zaczyna doganiać innowacje, a branża musi na nowo przemyśleć zarówno sposób budowania AI, jak i sposób jej sprzedaży - dr Luis Costa, szef zespołu badawczego Surfshark

Dylemat Europy między ochroną danych a wyścigiem AI

Publikacje Rzeczpospolitej i Parkietu, które jako pierwsze w Polsce opisały wyniki analizy, zwracają uwagę na dylemat stojący przed europejskimi regulatorami. Z jednej strony rygorystyczne egzekwowanie ochrony danych osobowych wzmacnia prywatność obywateli i wymusza na firmach większą przejrzystość w kwestii pochodzenia danych treningowych. Z drugiej strony rosnące koszty kar i konieczność dostosowania procesów do wymogów prawnych podnoszą koszty rozwoju nowych modeli, co może pogłębiać dystans technologiczny Europy wobec Stanów Zjednoczonych i Chin.

Dla polskich firm i instytucji korzystających z modeli OpenAI, Anthropic, Google czy Meta zestawienie Surfshark to przypomnienie, że kwestia legalności danych treningowych nie jest teoretyczna. Krajowe i unijne organy ochrony danych osobowych, w tym polski UODO, coraz częściej sięgają po wzorce egzekwowania wypracowane przez organy włoskie, francuskie czy holenderskie, a rosnąca liczba precedensów ułatwia im formułowanie własnych zarzutów wobec dostawców AI.

Warto zaznaczyć, że zestawienie Surfshark nie obejmuje spraw, które wciąż toczą się przed sądami i organami regulacyjnymi, w tym licznych pozwów zbiorowych przeciwko dostawcom modeli językowych w Stanach Zjednoczonych oraz dochodzeń prowadzonych przez Komisję Europejską w ramach unijnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych i nowych przepisów AI Act. Kolejne kary mogą więc znacząco podnieść łączną sumę jeszcze w tym roku.

Źródła: Ponad 13 mld zł kar za rozwój AI w Europie (rp.pl), Ochrona danych albo wyścig AI (parkiet.com), Big Tech slapped with $3.5bn in fines for using your personal data to train AI (techradar.com), Tech companies hit with $3.5B in AI fines since 2022 (digitalinformationworld.com)