Sztuczna inteligencja tworzy scenografię Pierścienia Nibelunga na 150-lecie Bayreuth

Festiwal Wagnerowski w Bayreuth, najstarsza i najbardziej prestiżowa scena poświęcona twórczości Richarda Wagnera, świętuje w 2026 roku 150-lecie istnienia produkcją, jakiej dotąd na tej scenie nie było. Premiera 25 lipca otwiera cykl "Ring 10010110" - koncertową wersję czterech oper "Pierścienia Nibelunga", w której warstwę wizualną generuje na żywo sztuczna inteligencja.

Co dokładnie robi AI na scenie

Sztuczna inteligencja w Bayreuth nie śpiewa, nie gra na instrumentach ani nie zastępuje żadnego z twórców. Organizatorzy festiwalu opisują jej rolę jako generowanie ciągle zmieniającej się warstwy wizualnej, budowanej z materiału zebranego z półtora wieku inscenizacji "Pierścienia" wystawianych w Bayreuth od 1876 roku.

System przetwarza archiwalny zapis dawnych produkcji, wyborów reżyserskich, projektów świateł i scenografii, a następnie komponuje z tych elementów nową, dynamiczną projekcję towarzyszącą śpiewakom. Cztery opery cyklu, w sumie czternaście godzin muzyki, wykonywane są w formie koncertowej - orkiestra i soliści na scenie, a wokół nich rozgrywa się wygenerowany komputerowo, stale przekształcający się pejzaż obrazów.

a visual dimension that constantly changes, expands, and recomposes itself - organizatorzy Bayreuth Festival

Śpiewacy jako punkt odniesienia

W opisie koncepcji artystycznej podkreśla się, że mimo cyfrowej scenerii to wykonawcy pozostają centrum spektaklu. Ich obecność na scenie ma być spokojna, niemal rzeźbiarska - ciała solistów pełnią funkcję kotwic w dynamicznym kosmosie świateł, faktur i odniesień historycznych, przez który nieustannie przebijają się i zlewają ze sobą projekcje.

Za koncepcję wizualną i techniczną odpowiadają Marcus Lobbes i Nils Corte, za kod kreacyjny i warstwę artystyczną AI Corte wraz z Philem Hagenem Jungschlaegerem, a za samo wykorzystanie sztucznej inteligencji i cyfrową narrację Roman Senkl. Twórcy określają projekt jako podróż "od mitu do kodu" i pytanie o to, czym może stać się "Pierścień", gdy scena sama zaczyna "myśleć".

Najbardziej radykalny eksperyment od 1976 roku

Komentatorzy śledzący festiwal określają Ring 10010110 jako najbardziej radykalny formalny eksperyment, na jaki Bayreuth zdecydowało się od słynnej inscenizacji Patrice'a Chereau z 1976 roku, w której bogowie z mitologii Wagnera zostali przeniesieni w realia XIX-wiecznego przemysłowego proletariatu. Ta produkcja również wywołała wówczas gwałtowne kontrowersje, zanim z czasem została uznana za jedną z najważniejszych w historii festiwalu.

Nie brakuje głosów krytycznych. Część recenzentów śledzących festiwal zwraca uwagę, że wykorzystanie AI w wersji koncertowej, bez pełnej scenografii i reżyserii aktorskiej, może być również rozwiązaniem budżetowym zamaskowanym pod hasłem artystycznej ambicji rocznicowej. Bayreuth nie podało publicznie kosztów przygotowania projektu ani szczegółów technicznych systemu generującego obrazy.

Nie pierwszy raz nowe technologie w Bayreuth

Festiwal już wcześniej sięgał po nowe technologie sceniczne. W tegorocznej, otwierającej sezon inscenizacji "Parsifala" w reżyserii Jaya Scheiba zastosowano technologię rozszerzonej rzeczywistości - widzowie w specjalnych okularach mogli oglądać wirtualne elementy scenografii rozciągnięte na cały budynek Festspielhausu, od sufitu po podłogę, w zakresie 180 stopni, z wizualizacjami włóczni, Graala, rannego łabędzia czy biegnących lisów i zajęcy.

Sezon 150-lecia obejmuje poza Ring 10010110 również pierwszą w historii Bayreuth inscenizację wczesnej opery Wagnera "Rienzi" w reżyserii Magdolny Parditki i Alexandry Szemeredy, wznowienia "Latającego Holendra" i "Parsifala" oraz wykonanie IX Symfonii Beethovena.

Znaczenie dla sceny operowej

Dla świata muzyki poważnej decyzja Bayreuth ma wagę symboliczną. Festiwal od 150 lat uchodzi za instytucję wyjątkowo konserwatywną w podejściu do dziedzictwa Wagnera, kontrolowaną przez potomków kompozytora i podlegającą ścisłym rytuałom inscenizacyjnym. Wprowadzenie generatywnej AI jako współtwórcy warstwy wizualnej na tej scenie może stać się punktem odniesienia dla innych domów operowych rozważających podobne eksperymenty.

Dla polskiego czytelnika interesującego się zastosowaniami AI w kulturze projekt pokazuje kierunek odmienny od generowania całych filmów czy piosenek - tu sztuczna inteligencja pełni funkcję scenografa i reżysera świateł, pracującego w czasie rzeczywistym obok żywych muzyków i śpiewaków, a nie zastępującego twórców.

Premiera Ring 10010110 odbędzie się 25 lipca, kolejne części cyklu do 16 sierpnia, a reakcje publiczności i krytyki na pierwsze przedstawienia pokażą, czy eksperyment zostanie uznany za nowy rozdział w historii festiwalu, czy za jednorazowy gest rocznicowy. Źródła: Bayreuth Festival Marks 150th Anniversary With AI-Powered Wagner Ring Cycle (classicalite.com), Bayreuth Festival 2026: anniversary year brings Rienzi, an AI-generated Ring, and Beethoven's Ninth (moto-perpetuo.com).