Panel naukowy ONZ: regulacje AI nie nadążają za rozwojem technologii

Sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres otworzył 6 lipca 2026 roku w Genewie pierwszy w historii Globalny Dialog ONZ na temat zarządzania sztuczną inteligencją, prezentując wyniki pierwszej niezależnej, globalnej oceny naukowej AI. Wnioski panelu ekspertów są jednoznaczne: technologia rozwija się szybciej, niż systemy bezpieczeństwa i regulacje są w stanie za nią nadążyć.

Co zawiera raport

Raport analizuje wpływ sztucznej inteligencji na siedem kluczowych obszarów, od zdrowia i gospodarki po bezpieczeństwo dzieci i prawa człowieka. Eksperci opisują zjawisko, które nazywają dylematem dowodowym: zanim regulatorzy zdążą ocenić skutki nowej generacji systemów AI, na rynku pojawia się już kolejna, znacznie potężniejsza. Wśród analizowanych zagrożeń panel wymienia rozwój autonomicznych agentów AI działających bez bieżącego nadzoru człowieka oraz rosnące problemy z cyberbezpieczeństwem systemów opartych na sztucznej inteligencji.

Dokument wskazuje też na pogłębiające się globalne nierówności technologiczne. Skoncentrowanie mocy obliczeniowej w rękach dwóch krajów oznacza, że większość państw świata nie ma realnego wpływu na kierunek rozwoju technologii, która już dziś kształtuje ich gospodarki i rynki pracy. Jako przykład tempa postępu autorzy raportu przywołują system AlphaFold, który przewidział struktury ponad 200 milionów białek, co jeszcze dekadę temu uchodziło za zadanie na wiele lat pracy laboratoriów na całym świecie.

Technologia, która może przekształcić gospodarkę, rynek pracy, wpłynąć na wybory i przechylić szalę w sferze bezpieczeństwa, jest wdrażana szybciej, niż ktokolwiek, w tym osoby ją tworzące, jest w stanie nadążyć - Antonio Guterres, sekretarz generalny ONZ

Polski głos w gronie 40 ekspertów

Panel IISPAI (International Independent Scientific Panel on AI) powstał jako pierwsze globalne ciało naukowe zajmujące się wyłącznie sztuczną inteligencją. Jego zadaniem jest przygotowywanie ocen naukowych dotyczących możliwości, ryzyk i skutków AI, działanie jako system wczesnego ostrzegania oraz budowanie mostu między badaniami nad AI a polityką publiczną poprzez coroczne raporty i opracowania tematyczne.

Jedynym reprezentantem Polski w 40-osobowym gronie jest Piotr Sankowski, dyrektor warszawskiego instytutu badawczego IDEAS, który w naborze do panelu pokonał ponad 2600 kandydatów z całego świata. Udział polskiego naukowca w pracach panelu oznacza, że Polska ma bezpośredni dostęp do wypracowywanych na bieżąco ocen naukowych, zanim trafią one do szerszej debaty regulacyjnej w Unii Europejskiej i na forum ONZ.

Dialog bez traktatu

Organizatorzy genewskiego spotkania podkreślali, że jego celem nie było wypracowanie wiążącego traktatu, lecz wspólne wypracowanie zasad ograniczających potencjalne szkody przy jednoczesnym wykorzystaniu potencjału AI. Guterres zaznaczył, że innowacja potrzebuje barier ochronnych, a jeśli sztuczna inteligencja ma być potężna, musi być kontrolowana.

Na kolejny rok zaplanowano bardziej kompleksowy raport panelu oraz drugie forum Globalnego Dialogu ONZ ds. Zarządzania AI, tym razem w Nowym Jorku. Do tego czasu rekomendacje z Genewy pozostają dokumentem o charakterze doradczym, bez mocy wiążącej dla państw członkowskich.

Znaczenie dla Polski i Europy

Dla polskich firm i instytucji publicznych raport ma znaczenie praktyczne, bo trafia na biurka regulatorów w momencie, gdy Unia Europejska wdraża kolejne elementy AI Act, a Polska dopiero buduje własny nadzór nad systemami sztucznej inteligencji. Ostrzeżenie o tempie rozwoju technologii przewyższającym możliwości regulacyjne wzmacnia argumenty za szybszym uruchomieniem krajowych mechanizmów nadzoru, zamiast czekania na kolejne unijne wytyczne.

Obecność Piotra Sankowskiego w panelu daje też polskiej nauce rzadką pozycję współautora globalnych ocen ryzyka AI, a nie wyłącznie odbiorcy regulacji przygotowywanych w Brukseli czy Genewie. To może przełożyć się na większy wpływ polskich instytucji badawczych na kształt przyszłych rekomendacji ONZ dotyczących sztucznej inteligencji.