Szwajcarskie badanie: AI nie wywołuje zapaści na rynku pracy, ale przebudowuje go od środka

Szwajcarski Związek Pracowników opublikował badanie, z którego wynika, że sztuczna inteligencja nie prowadzi do załamania rynku pracy, jak obawiali się niektórzy ekonomiści jeszcze rok temu. Zamiast fali masowych zwolnień widać coś innego: rosnące wynagrodzenia dla osób, które potrafią pracować z narzędziami AI, i malejącą liczbę ofert dla początkujących.

Artykuł, który opisał wyniki badania, ukazał się 22 lipca na łamach szwajcarskiego serwisu SWI swissinfo.ch, a jego autorem jest Matthew Allen. Tekst łączy dane Szwajcarskiego Związku Pracowników z osobną analizą portalu rekrutacyjnego Jobs.ch, który przeanalizował 7,3 miliona ogłoszeń o pracę z lat 2019-2025 zebranych z platform Jobs.ch, Jobup.ch i JobScout24.ch.

Co pokazują liczby

Kluczowy wniosek badaczy brzmi: AI nie zabiera pracy w sposób masowy i bezpośredni, tylko zmienia jej strukturę. Firmy w coraz większej liczbie ogłoszeń wprost wymagają doświadczenia z narzędziami sztucznej inteligencji, ale liczba takich ofert w skali całej gospodarki pozostaje niewielka, 1,8 procent wszystkich wakatów.

Wśród przykładów konkretnych firm szukających pracowników z kompetencjami AI wymieniono bank Sygnum, producenta obuwia On, markę odzieżową The North Face oraz koncern farmaceutyczny Roche, który w jednym z ogłoszeń oczekiwał od kandydatów głębokiej znajomości generatywnej sztucznej inteligencji.

Juniorzy tracą najwięcej

Najbardziej wyraźny efekt AI widać na najniższym szczeblu kariery. Badanie Jobs.ch pokazało, że w zawodach z branż administracji, HR, bankowości, finansów, marketingu, zaopatrzenia, sprzedaży, IT i telekomunikacji liczba ofert dla początkujących spadła najsilniej. W tych samych zawodach rośnie za to zapotrzebowanie na stanowiska seniorskie, co sugeruje, że firmy przesuwają proste zadania w stronę automatyzacji, a ludzi zatrudniają głównie tam, gdzie potrzebne jest doświadczenie.

Nie wszystkie branże odczuwają presję jednakowo. Popyt na młodych pracowników pozostaje relatywnie silny w opiece zdrowotnej, budownictwie i zawodach rzemieślniczych, gdzie utrzymują się niedobory kadrowe, a zadania trudniej zautomatyzować.

Far from being a job killer, AI may actually be a job expander when used to unlock growth and enter new markets - PricewaterhouseCoopers

Nie brakuje kontrprzykładów

Artykuł przywołuje też przypadki, które nie pasują do optymistycznego obrazu. Platforma turystyczna Lastminute.com zwolniła w czerwcu 25 procent załogi, tłumacząc decyzję koncentracją na strategii opartej na AI. Z drugiej strony Ford musiał ponownie zatrudnić ponad 300 inspektorów jakości, bo kamery z AI, którymi ich zastąpiono, nie działały wystarczająco dokładnie.

Swiss Post szykuje na przyszły rok flotę autonomicznych autobusów Amigo, choć na razie każdy pojazd musi mieć na pokładzie operatora bezpieczeństwa. Związek zawodowy Syndicom ostrzega, że mimo zapowiedzi technologia wciąż nie jest na tyle dojrzała, by przewozić pasażerów bez obsługi, ale w dłuższej perspektywie obawia się, że Swiss Post wykorzysta rozwój AI do przyspieszenia redukcji zatrudnienia.

The biggest challenge for the Swiss labour market is not the technology itself - Szwajcarski Związek Pracowników

Kontekst dla Polski

Wnioski ze Szwajcarii, kraju o jednym z najniższych bezrobocia w Europie i dużej liczbie pracodawców z sektora finansowego i farmaceutycznego, nie przekładają się wprost na polski rynek pracy. Pokazują jednak wzorzec, który polskie firmy prawdopodobnie będą obserwować u siebie: rosnące wymagania dotyczące umiejętności AI przy rekrutacji, malejącą liczbę stanowisk wejściowych w zawodach biurowych i utrzymujący się popyt na pracowników fizycznych oraz specjalistów z doświadczeniem.

Szef OpenAI Sam Altman, cytowany w artykule z lutego, mówił na India AI Impact Summit, że część zwolnień przypisywanych AI w rzeczywistości wynika z decyzji biznesowych, które i tak by zapadły, a AI służy jedynie jako wygodne wytłumaczenie. Ta obserwacja pasuje do szwajcarskich danych: rynek pracy się zmienia, ale niekoniecznie w sposób, jaki sugerowałyby najbardziej alarmistyczne prognozy sprzed roku czy dwóch.